مگس لوبیا      Hylemyia cilicrura Rondani

 

این حشره آفتی بسیار پلی فاژ است که لارو آن به بذر و یا گیاهچه اغلب گیاهان زراعی نظیر انواع لوبیا، نخود، عدس، باقلا، ماش، کلم، چغندرقند، ذرت، پنبه، خیار، خربزه، هندوانه، گندم، برنج، تربچه، شبدر، یولاف، سیب زمینی، توتون، گل کلم، شلغم، بادام زمینی و پیاز حمله نموده و بذر و جوانه تازه روییده و یا گیاهچه چند برگه گیاه را از بین می برد. (بهداد،1371)

این مگس در ایران ابتدا توسط فرحبخش در سال 1340 گزارش شده و سپس کمالی در سال 1345 گونه مزبور را به عنوان یکی از آفات مهم حبوبات و بالاخص لوبیا بررسی نموده است. کمالی(1348) ضمن مطالعه بیولوژی این آفت، آن را مگس گیاهخوار لوبیا نیز نامیده است.

 

مناطق انتشار

مگس لوبیا، با انتشار جغرافیایی وسیع در تمام مناطق دنیا وجود دارد. در ایران فرحبخش (1340) این آفت را از استان های شمالی، برازجان و کازرون گزارش کرده است. همچنین صائب گیلانی(1350) قزوین و تهران، و بهداد(1371) اصفهان و استان های آزربایجان را از جمله مناطق انتشار این آفت ذکر نموده اند.

 

شکل شناسی

حشره کامل

شکل آن تقریباً شبیه مگس خانگی است، ولی نسبتاً کوچکتر از آن بوده و اندازه بدن 6-4 میلیمتر می باشد. مگس نر به رنگ خاکستری تیره است و روی سینه آن چند نوار طولی تیره تر و روی شکم یک نوار میانی وجود دارد، اما مگس ماده به رنگ خاکستری روشن است و نوارهای روی سینه آن نیز ناپدید شده و یا با هم در آمیخته اند. سر مگس خاکستری متمایل به قهوه ای و چشم ها در حشره نر نزدیک به یکدیگر هستند؛ ولی در ماده ها توسط یک نوار نقره ای که یک سوم عرض سر را فرا گرفته، از هم جدا می گردند. قفس سینه آن محدب و باریکتر از سر می باشد.

 

تخم

تخم ها به رنگ سفید و سطح آنها مجهز به شبکه ظریفی است. طول آن حدود یک میلیمتر و عرض 0/25 میلیمتر به شکل استوانه ای و کمی خمیده بوده و نوک عقبی آن گرد و طرف دیگر نوک دار است. (بهداد 1371)

 

لارو

طول لارو سن آخر 7-5 میلیمتر می باشد. لارو این مگس سفید رنگ و استوانه ای شکل بوده که در قسمت سر باریک است. حلقه آخری شکم در قسمت میانی برآمدگی هایی دارد که به صورت 5 جفت پستانک کوچک دیده می شوند و سه جفت از این پستانک ها در وسط قرار دارند به علاوه اطراف هر حلقه بدن کمی برآمده است که شکل خاصی به لارو می دهد.(ریونی 1962)

 

شفیره

شفیره به رنگ قهوه ای و به طول حدود 5 میلیمتر می باشد. (کمالی 1348)

 

 

خسارت

خسارت آفت بعد از کاشت لوبیا در اصفهان از اواخر فروردین ماه شروع می شود. لارو این مگس از هر نوع ماده آلی اعم از اینکه منشأ گیاهی یا حیوانی داشته باشد و مرده یا زنده باشد تغذیه می نماید. همچنین بذور گیاهی و سایر قسمت های زیر زمینی گیاهان زنده نیز می توانند مورد حمله لارو این مگس قرار گیرند که البته گیاهان معینی را به بقیه ترجیح می دهد. میزان خسارت این حشره و نحوه انتخاب میزبان توسط آن بستگی به دو عامل دارد که یکی میزان فعالیت مگس و دیگری شرایط محیطی می باشد. مثلاً این آفت در فرانسه، روی ریشه غلات فعالیت داشته و به آنها خسارت وارد می کند در صورتی که در اسرائیل چنین فعالیتی را ندارد.

طرز تغذیه و خسارت لارو بدین نحو است که بذر گیاه را قبل از جوانه زنی در خاک از بین برده و یا به قسمتی از آن صدمه می رساند که در نتیجه، گیاه ضعیف تولید خواهد شد. اما اگر بذر به نحوی از حمله آفت مصون مانده و جوانه بزند، لارو ممکن است بعداً ساقه زیر زمینی را مورد تغذیه قرار داده و در نتیجه گیاه را پژمرده و خشک کند. علاوه بر این لاروها قادرند به ریشه های جوان و حتی برگهای روی خاک نیز حمله کنند که در این صورت ریشه های مورد حمله سریع فاسد و پوسیده می شوند. میزان خسارت این مگس معمولاً زیاد و در اسرائیل تا 80% می باشد. در ایران نیز کمالی در مزارع آزمایشی طرح حبوبات در سال 1346، میزان خسارت این آفت را 40% براورد نموده است. (بهداد 1371)

 

 

زیست شناسی

این آفت زمستان را به صورت شفیره در داخل خاک، کودهای دامی و یا داخل ریشه های آلوده می گذراند. در شرایط آب و هوایی کرج، حشرات کامل در اواخر فروردین ماه ظاهر شده و روی بوته ها و نزدیک به سطح زمین پرواز می کنند. حشرات ماده پس از جفتگیری در داخل مواد پوسیده و یا در داخل خاک و نزدیک به دانه هایی که تازه کشت شده اند به طور دسته جمعی تخمریزی می نمایند. همزمان با رشد گیاهک جوان و یا خارج شدن جوانه ها از پوسته بذور کاشته شده، تخمها نیز باز می شوند (اسماعیلی و همکاران 1374). دوره رشد و نمو جنین خیلی کوتاه است و بهداد(1371) به نقل از رید، این مدت را در حرارت 28-27 درجه سانتیگراد یک روز، در دمای 19-16 درجه سه روز، و در دمای 7-5 درجه 8 روز گزارش کرده است.

مگس ماده روزانه حداکثر 12-10 عدد و در طول عمر خود حدود 97 عدد تخم می گذارد.

لارو های جوان پس از خروج از تخم به داخل خاک می خزند و در آنجا ابتدا روی مواد آلی به سر برده، ولی پس از چند روز به کوتیلدون ها حمله کرده و از آنها تغذیه می نمایند. این حشره سه سن لاروی دارد که دوره رشد هر یک از سنین اول و دوم در دمای 18-15 درجه سانتیگراد 1 یا 2 روز بوده و برای سن سوم کمی بیشتر می باشد. دوره رشد لاروها در دمای 12-10 درجه سانتیگراد 28-20 روز و در دمای 25-24 درجه سانتیگراد 11-8 روز به طول می انجامد. لاروها پس از تکمیل دوره رشد، در عمق 6-5 سانتیمتری خاک به شفیره تبدیل می شوند.

دوره شفیرگی در حرارت 20 درجه سانتیگراد 10 روز و در 17 درجه سانتیگراد 18 روز طول می کشد. طول عمر مگس نر 29 روز و مگس ماده 34 روز است. نسل دوم آفت در اواسط خرداد ماه، وقتی دمای محیط به حدود 35 درجه سانتیگراد می رسد، ظاهر می شود و حشرات این نسل پس از تابستان گذرانی، روی غلات پاییزه تخمگذاری میکنند. لاروهای سن یک پس از خارج شدن از تخم، گیاهک جوان را سوراخ کرده و قبل از رسیدن سرما تغذیه خود را کامل می کنند و تمام طول فصل سرما را به حالت شفیره و یا لارو کامل سپری می نمایند. این حشره بسته به شرایط محیطی 5-1 نسل در سال تولید می کند (هایلی و پدیگو، 1984).

عواملی نظیر شرایط خاک، حرارت و طوبت نسبی در زاد و ولد این مگس نقش تشدید کننده و یا محدود کننده دارند. به علاوه این حشره نسبت به خاکهای مرطوب کشش مثبت دارد و از طرفی برای پرواز و فعالیت خاکهای شخم شده را به زمین های شخم نخورده ترجیح داده و همچنین فعالیت آن در مزاع تازه آبیاری شده بیش از مزارع دیگر است. لارو مگس در داخل مواد آلی بهتر نشو و نما می نماید لذا در زمین هایی که کودهای حیوانی و یا کود سبز داده شده، دارای فعالیت بیشتری می باشد. این حشره دامنه وسیع دمایی از 4 تا 38 درجه سانتیگراد را تحمل می کند. حشره کمل حتی در دمای نزدیک به یخبندان نیز می تواند فعال باشد. بدین ترتیب حشره در مناطق سرد در تابستان، در مناطق گرم در زمستان و اگر هم زمستان سرد باشد در فصول پاییز و بهار فعال خواهد بود.

دمای زیاد حدود 35 درجه سانتیگراد تا 100% تخم های این حشره را از بین می برد. این آفت در اراضی خشک کمتر می تواند فعالیت داشته باشد؛ به طوری که اگر رطوبت نسبی در محل تخم گذاری از 76 درصد کمتر باشد و نیز در رطوبت 55 درصد، شرایط برای فعالیت کاملاً نامساعد می گردد (بهداد 1371).

 

روش های کنترل

 

الف – زراعی

v   کاشت دیر هنگام مزرعه: در موقع کاشت اگر حرارت خاک در عمق 10 cm، 15 درجه سانتیگراد باشد خسارت آفت به حداقل کاهش می یابد، زیرا در این شرایط، گیاه سریع رشد کرده و در نتیجه، خسارت وارده را ترمیم می نماید (اسماعیلی و همکاران 1374).

v   مخلوط کردن مواد آلی و کودهای دامی با خاک: این روش به منظور نامساعد کردن شرایط تخمگذاری و ایجاد تأخیر در رشد طبیعی تخمها صورت می گیرد که اجرای آن تا حدودی می تواند موثر واقع شود.

ب – شیمیایی

ضدعفونی و آغشته کردن بذور قبل از کاشت با سم لیندین و یا ضدعفونی خاک با دیازینون گرانول به نسبت 2 کیلوگرم ماده خالص در هکتار در کاهش آلودگی موثر می باشد (اسماعیلی و همکاران 1374). همچنین می توان در هنگام ظهور حشرات کامل از سم دیپترکس 80% به نسبت 1 کیلوگرم در هکتار استفاده نمود (بهداد 1371).

 

نوشته شده در تاریخ دوشنبه 6 اردیبهشت 1389    | توسط: م غلامی    | طبقه بندی: آفات،     | نظرات()